Kroppurinn

Í fjölda rannsókna hefur verið sýnt fram á tengsl milli áfengisneyslu og nokkurra tegunda krabbameina. Því hefur áfengisneysla verið flokkuð sem þekktur krabbameinsvaldur hjá Alþjóðakrabbameinsrannsóknarstofnuninni (IARC). Rannsóknir hafa leitt í ljós að um 12% krabbameina á heimsvísu tengjast áfengisdrykkju. Um flest krabbamein gildir að því meira sem drukkið er og því lengri tíma sem drykkjan nær yfir því meiri líkur eru á að fá áfengistengt krabbamein. Fyrir krabbamein í höfði og hálsi eykst áhættan verulega ef reykt er samhliða. Áfengisneysla tengist auknum líkum á sjö tegundum krabbameina, m.a. brjóstakrabbameini og krabbameini í ristli og endaþarmi sem eru meðal algengustu krabbameina.

Örugg mörk áfengisnotkunar eru ekki þekkt. Sýnt hefur verið fram á að jafnvel hófleg notkun eykur áhættu fyrir krabbameini. Áhættan eykst eftir því sem notkunin er meiri. Ekki skiptir máli af hvaða tagi drykkurinn er; bjór, léttvín, sterkt vín eða annað, heldur hvert sjálft áfengismagnið er.

Lifrin losar líkamann við áfengi með því að umbreyta því í önnur efni. Starfsemi lifrarinnar er stöðug og sami hraði helst á efnaskiptunum, jafnvel þótt áfengi í blóðinu aukist. Lifrin brýtur því alltaf niður sama magn af áfengi – sem er um það bil einn áfengissjúss á klukkustund – og enginn utanaðkomandi áhrif, s.s. göngur, kaffidrykkja, sturta, hraða starfsemi lifrarinnar. Lifrin losar líkamann við um 90% af áfenginu á þennan hátt og einungis 5-10% af áfenginu er skilað óbreyttu úr líkamanum gegnum öndun, þvaglát og svita.

Vandinn sem tengist áfengisneyslu er ekki nýr af nálinni. Líklega hefur fólk áttað sig á því strax og neysla þess hófst. Þannig er áfengisvandi talinn hafa verið ein af megin ástæðum fyrir hnignun Rómarveldis og Múhameð hafði áfengisbann í Kóraninum vegna hræðilegs áfengisvandamáls sem herjaði á Araba um þær mundir sem hann var uppi. Áfengisvandamál voru mjög áberandi í Evrópu, Bandaríkjunum og einnig hér á landi á ofanverðri síðustu öld.

Áfengissameindin er lítil og mjög fituleysanleg sem gefur efninu þá eiginleika að komast hratt og auðveldlega úr meltingarveginum inn í blóðstrauminn og dreifast með honum um allan líkamann þegar það er drukkið. Þannig berst efnið fljótt til allra líffæra og einnig til heilans því að það á auðvelt með að fara í gegnum háræðaveggi heilans þó að þeir séu þéttari (heilablóðþröskuldur) en háræðaveggir annarra líffæra. Alkóhólið dreifist um allan líkamann og líka til vöðva og út í fitu. Stórir, vöðvamiklir eða þungir einstaklingar þurfa því meira áfengismagn en litlir, grannir og vöðvaminni til að áfengismagnið í blóði verði það sama.

Við mikla og tíða áfengisdrykkju fara menn að þola betur áfengi með tímanum. Áfengisþol myndast. Slíkir einstaklingar sýna mun minni áfengisáhrif en ætla mætti út frá áfengismagninu sem er í heilanum. Þeir fá það sem kallað er hegðunarþol gagnvart áfenginu. Slíkir einstaklingar losa sig líka hraðar við áfengi úr líkamanum því að lifrin fer að brjóta áfengið hraðar niður. Þetta þol skiptir þó minna máli en hegðunarþolið. Þegar þol hefur myndast leiðir það venjulega til aukinnar drykkju og meiri hættu á skemmdum á líffærum, meðal annars heilanum.

Hegðunarþolið verður vegna aðlögunar taugafrumanna að stöðugu áfengismagni í blóði. Aðlögunin fæst vegna þess að stöðug drykkja veldur breytingum á frumuhimnum og viðbrögðum við boðefnum. Vegna þessara breytinga myndast ekki bara þol heldur fer svo stundum að heilinn getur ekki unnið eðlilega nema að hafa áfengi. Þá hefur líkamleg vanabinding myndast og ef drykkju er skyndilega hætt við þessar aðstæður koma fram fráhvarfseinkenni.

Á meðgöngu og á meðan brjóstagjöf stendur ættu konur alls ekki að neyta áfengis. Blóðkerfi barns og móður er samtengt og áfengi á því auðvelda leið í gegnum fylgju og naflastreng. Líffæri barnsins eru ekki nægilega þroskuð til að brjóta áfengið niður og barnið verður þar af leiðandi fyrir meiri áhrifum en móðirin.